Tuesday, October 17, 2017

ኦሮሞና ኢትዮጵያ:- ኦሮሞ ኢትዮጵያን እንደወደዳት ኢትዮጵያም ኦሮሞን ከወደደችሁ ከቶ አይለያዩም!

ባንደኛ ደረጃ ኢትዮጵያን ልያጥፋትም ሆነ ልያኖራት የሚችለው የኦሮሞ ህዝብ ነው። የኦሮሞ ሕዝብ የኩሽ (የኢትዮጵያ) አባት ስለሆነ የኢትዮጵያን አደራ በቀዳሚነት  መውሰድ ያለበት እሱ ነው! ኢትዮጵያን ኢትዮጵያ ካሰኙት ብሄሮች ውስጥ የኦሮሞ ሕዝብ በሁሉም መስኮች የአንበሳ ድርሻ አለው። አሮሚያ ማንም ኢትዮጵያዊ በሰላም የሚኖርባትና ሰርቶ የሚለውጥባት ሀገር ናት። ለፖለቲካ ፊጆታ ሲባል እንደሚባለው፣ የኦሮሞ ህዝብ ጠባብና ጎሴኛ ብሆንማ ኦሮሚያ ‘የኢትዮጵያ አውሮፓ ወይንም የኢትዮጵያ አሜሪካ’ አትሆንም ነበረ። አሁን ከደረሱበት ስልጣኔያቸው ምክንያት  በአውሮፓና በአሜሪካ፣ የሰው ልጅ ሰው በመሆኑ ብቻ ይከበራል። የኦሮሞ ሕዝብ ደግም በአውሮፓውያንና በአሜሪካውያን በፊት የዲሞክራሲ መሠረት የሆነውን የገዳ ሥርዓት ያለውና በገዳ ይተዳደር የነበረ አሁንም የገዳ ስርዓት ያለው ሕዝብ ነው። የኦሮሞ ድሞክራሲ(ገዳ ሥረዓት) ከግሪክ ድሞክራሲም እንደምቀድም ተመስክሮለታል። የከግሪኮቹ ድሞክራሲ ባሪያና ሴቶችን አያሳትፊም ነበር። በኦሮሞ ድሞክራሲ(በገዳ ሥረዓት) ግን ባሪያ የሚባል ነገር የለም፣ ሰው ሁሉ እኩል ነው።

ኦሮሞን ማድናት ኢትዮጵያን ማድናት ነው!
የኦሮሞ ሕዝብ በቄኤው ላይ ከሌሎች ኢትዮጵያውያን ጋራ ተቻችሎ እንድሮር የገዳ ሥርዓትም መሠረት ጥሎላቸኋል። ከዬትኛውም ከኢትዮጵያ ክልልች ሁሉ በይበልጥ ሁሉም ብሄር መጥቶበት በሰላም የሚኖርባትና ሰርቶ የሚለወጥባት ሀገር (ክልል) ኦሮሚያ ናት። በሌሎች ክሎሎች ሌሎች ብሄሮች መኖር አይችሉም ማለቴ አይደለም። ለምሳሌ መቐሌ ብንሄድ በከተማም ሆነ በገጠርም ትግርኛና ትግሬ ብቻ ነው የሚናገኘው። በተመሳሳይም ወደ ባሕርዳር ብንሄድ አማርኛና አማራን ነው የሚናገኘው። ወደ ኦሮሚያ ብንመጣ ግን እንኳን ትልቅ ከተማ ቀርቶ ከትትንሾቹ ከተሞች ኦሮምኛና ኦሮሞን ብቻ አይደለም የሚናገኘው። ይህ ደግም ኦሮሞ እውነተኛው የኢትዮጵያ አባት መሆኑን ያስመሰክርለታል። ኦሮሚያም እንደ ጥሩ  እናት ሁሉንም ብሄሮች ሳታዳላ በእኩልነት አስተናገዳለች ወይንም አሳደጋለች። 
  
እንደ ወጋችንና ባህላችንም አባት የአባትነት ቦታ ፍቅርና ክብር ማግኝት ያስፈልጋል፣ ካልሆኔ  ባሳደገው ልጆቹ ይፀፀትና ይረገማል። የአባት እርግማን ከዘር ወደ ዘር ይተላለፋል፣ የእናት ደግሞ ህይወትን ያቀጥፋል። ስለዚህ መሠረታዊና  ወቅታዊ የኦሮሞ ጥያቄ በቄኤዬ ላይ (ባገሬ) መሬቴ፣ቋንቋዬ፣ ባህሌ፣ንብረቴ፣እምነቴ፣መብቴ ወዘተ ይከበርልኝ ነው። በኢትዮጵያ ውስጥ በቁመቴ ልክ ልብስ ይሰፋልኝ ነው ዋንኛው ያሁኑ የኦሮሞ ጥያቄ... የኦሮሞ ሕዝብ ለራሱ በቻ ሳይሆን ለተጭቋኝ ህዝቦችም ጭምር ነው እየታገለ ያለው። የኦሮሞ ጥያቄ የኢትዮጵያ ጥያቄ ነው! ሌሎች ተጨቋኝ ብሄሮችም ኢትዮጵያን ማዳን ከፈለጉ የኦሮሞን ህዝብ ትግል በጥርጣሬ ዓይን ከማዬትና ዝም ብሎ ከመቀመጥ ይልቅ ወደ ትግሉ በመቀላቀል የትግሉን አካል መሆን ይጠበቅባቸኋል።    

የኦሮሞ ሕዝብም ለኢትዮጵያ መሶሶ፣ ግንድና አባት እንደነረ ለወደፊትም መሆን እንደምችል ‘ለኢትዮጵያ ሙግዚቶች’ ማሳያት ወይም ማሳመን መቻል አለባቸው። ወደድንም ጠላንም የዓለማችን ሃያል ሀገሮች እንደ ኢትዮጵያ ያሉት ጨቅላ ሀገራትን በሙግዚት ነው የሚያስተዳድሩት።  መግዚት እናት  ለአደራ ወይንም ለጥቅም ነው እንጅ እንደ ወላድት እናት ሁሉም ችላ ህፃንን አታሳድግም። ሕፃን ልጅ ለሙግዚት እናት ሲንሰጥ የሙግዚቷን ፍላጎት ማወቅ የግድ ይላል። 
       
ያለ ኦሮሚያ ኢትዮጵያ እንደምታስነክስ የኢትዮጵያ ሙግዚቶች እንደሚያውቁ አውቃለሁ። ለዚህ ነው ባንደኛ ደረጃ የኢትዮጵያን አደራ  የአሮሞ ሕዝብ መውሰድ አለበት ያልኩኝ! ካንድ ሰው ሁለት ሰው ይሻላል። ፍቅር ካለ ሁለት ሰዎች በመዋደድ በትዳር አንድ በመሆን ቤተሰብ ይመሰርታሉ። ፍቅር በመሃከላቸው ካለ ልጆችና ንብረት ባንድ ላይ ያፈራሉ። መዋደድና መግባባት ካልቻሉና ከተካሰሱ ግን ፍርድ ቤት በህግ ይለያቸኋል። መለየት የጥላቻ ምልክት ነው! እንኳን ለሰው ልጅ ቀርቶ ለእንስሳት ፍቅርን ከሰጠነው ጥሎን አይሄድም። ኦሮሞ ኢትዮጵያን እንደወደዳት ያይል ኢትዮጵያ ኦሮሞን ከወደደችሁ ኦሮሞና ኢትዮጵያ ከቶ አይለያዩም! ስለዚህ ፍቅርን እንስበክ! ፍቅር ካለ ሁሉ አለ። ፍቅር ሁሌም አሸናፊ ነው።   

Saturday, September 16, 2017

Lola Woyyaaneen Gujii Lixaatti bante, waan amma (update):


                                              Guyyaa, Sanbata diqqaa (Saturday 16/09/2017)
Lolli Woyyaaneen maqaa ummata Kibbaa Burjiitiifi Amaarootiin kibba Oromiyaa Lixa Gujiitti bante ammaayyuu itti fufee guyyaa 4ffaaf deemamaa jira.  Lolli kun lola uummanni Gujii, Burjiifi Amaaroon wal-lolaa jiranuu miti; lola Woyyaaneen maqaa uummattoota kanaatiin bante male. Haa ta’uu malee, namootaafi qaamolee ergama Woyyaanee fudhatanii daangaa Oromiyaa cabsanii seenan dhahuun ifirraa deebisuun dirqama. Akka odeeffannoo madda amanamaa irraa argadhetti, Poolisoonniifi milishoonni naannoo Kibbaa gama Burjii goranii Burjii gargaaruun Gujii lolaa jiran. Gama Oromiyaatiin ammoo, gargaarsi ummanni Gujii argate hin jiru. 


Gujiin, akka Burjiin poolisootaafi hidhattootaa mootummaa Kibbaarraa gargaarsa argataa jiranu  gargaarsa mootummaa naannoo Oromiyaa irraa argachuu dhabulle,  Burjii loleetuma lolee gara magaalaa Burjii Goochee, Biilaa fi Sooyyamatti  galcheera. Magaalonni  Burjii kunneen  “humna raayyaa ittis biyyaa kan Itoophiyaa” tiin (‘makkalaakkayaan’)  eegama jira. 

‘Makkalaakkayaa’ lle waan nageya buusu fakkaatee Burjii irra goree Gujii rukutaa jira. Lola higa ammaatti lolamaa jiruun, Gujii irraa namoonni 4 yoo woreegamanu, gama  Burjiitiin ammoo namoonni 30 olii ijjeefamaneeran. Miidhaan gama qabeennaatiin gahe ammoo,  Gujii irraa manni buuyyoo (citaa) 3 gubateera. Burjii irraa ammoo, manni buuyyoo (citaa) gara 10 gandoota mandara didiqqaa isaanii keessaa  gubateera. Kan Burjii Fichaan (maasiin) midhaanii kan akka garbuu, Xaafii, boqqolloo hektaarri 500 olii gubateera.

Akka maddi odeeffannoo kiyyaa jedhetti, magaalaa Bulee Horaa keessa Ganda Burjiin qofti jiraattu, kan manni saba biraa tokkolle jidduu hin jirre gara mana 500tti jira. Magaalaa Bulee Horaa kana keessatti Burjiin tun meeshaa woraanaa iddoo isiin fiddee kan hin beekkamne hidhatte, fooddaa (maskootii) manaatiin loluudhaan nama nageyaa harka duwwaa jiruufi makiinaa sochii dhoowwitee jirti. Agaaziifi Poolisoonni mootummaa kan Bulee Horaa jiranille caldhisaneetumaa ilaalaa jiran. Haa ta’uu malee, Gujiin xiyyeeffannaa guddaa gara daangaa Oromiyaatti kennee gara daangaa duuleeraa, akkasuma duulaa jira. Burjiin Bulee Horaa ganda Burjiirraa garuu, uummatuma magaalaa keessa  harka duwwaa deemuu, mana keessa teettee qaawaa manaatiifi fooddaadhaan dhukaasaa bulte eda.

Gama Aanaa Galaanaatiinille, lolli Gujiifi uummata Kibbaa kan  Amaaroo jedhamu jiddu erga jalqabamee guyyaa 4ssoo qabateera. Mootummaan Woyyaanee, ta’e jedhee itti yaadee kallatti adda addaatiin lola labsee Oromoo waraanaa jira jedhan. “Qaruuxeen haadha daa’imaa ifii dhuuftee funnaa  (funyaan) qabatti akkuma jedhamu, kan harka uummata biraatiin nu lolaa jiru mootummaa Woyyaaneeti malee, uummata kanneenii moti” jechuun dubbatan uummanni Gujii.

Maddi odeeffannoo kiyyaa kun akka jedhetti, “Oromoon gara biraa jirtan, lola nurratti baname kana deegarsa hamileelle taatu isinirraa dhabneerra jedhan. Lola nuuti guyyaa 4ffaaf itti jiruu kana, namni waa’ee isaa dubbatuufi sagalee keenna dhageessisu akka malee diqqaadha” jechuun komii isaanille asumaan dhaammatane. 

Wednesday, August 16, 2017

Haasofni Obbo Lammaa Magarsaa 'April the fool' ta'innaa?

Haasofni Obbo Lammaa Magarsaa 'April the fool' ta'innaa? Obbo Lammaan eennu abdate akkasitti haasawa, warra isa muudatee ergate moo, uummata Oromooti?

Ana duruu wanti naaf hin galin, haasawa Obbo Lammaa Magarsaati. Haasofni Obbo Lammaa Magarsaa diyaaspooraa hedduu hunda akka booji'e quba qaba...Garuu Sobni nama oolcha malee nama hin bulchu...Dubbiin Obbo Lammaa akka jajamteen osoo lafarratti gadi hin bu'in bubbulte.Sobni bule hollaa (kijiba) ta'a jedha Oromoon. Obbo Lammaan akkaataa nama itti soban yeroo basaasummaa biyya Israa'eeliitti barate, baratuu mala. Goommaa 'Worraaqsa diinaagdee' isaallee Abbay Xahaayyeen faa misimaaruma gibiraa tokkoon jalaa dhoosane; silaa dubbiin warraaqsaa sun dansa'a, yoo kan arrabaa qofaafi soba 'April the fool'  jedhan san hin ta'in taate.

Obbo Lammaan eennuun abdate akkasitti haasawa, warra isa muudatee ergate moo uummata Oromooti? Deebii gaaffii kanaa obbo Lammaadhumaaf dhiisa. Garuu wanti ani Obbo Lammaa gorsu, yoo uummata Oromoo Abdattee akkasitti haasofta ta'e, kana caalaa yeroo hin qabdu bunni si jalaa qabba'e waan ta'eef seenaa hojjadhu...yoo ammoo ergama Woyyaanee warra dantaa isaaniitiif OPDO Adeetitti (Tigiraayitti) hundeessanee san bahaa jiraatte, afaan Keeti sabboonaafi daammii sun keemistirii Qeerroo Oromootiin callabba'ee asiiditti jijjiiramee afaan kee si gubuuf qophaa'eera.

Akka baay'ina barcumaa paarlamaa keessaa qabdutti, silaa biyya bulchuun olaantummaa Tigiroota (Woyyaanee) dhabasiisuun dantaa Oromoo eeksisuun kan male, silaa OPDO (miseensota OPDOti) akka hin jenneefille, haqni yoom paarlaamaa Itoophiyaa keessa teettee (teessee) beekti, afaan qawweerra male.


Woyyaneen gaafa OPDO dantaa isaaniitiif hundeessiteeyyuu shakkitu, loltoota isii bobbaastee Oromiyaafi OPDO iyyuu boojiti. OPDO keessa sabboontonni akka jiran shakkii hin qabu. Garuu, kana booda OPDO'n, Oromo People Democratic Revolution (OPDR)  tti of jijjiiruun dantaa Oromootiif dhaabatuu qabdi. Nuuti Oromoon (sabboontonni dhugaa) kan qabsoofnuuf, Oromoo qofa bilisa baasuuf osoo hin taane, OPDO ille bilisa baasuuf. 

Sunday, August 6, 2017

Governmental Checks and Balances in Ethiopia


Qaamolee mootummaa sadiin-Seera baastuu, reesa raawwachiistuufi seera hiiktuu.
Legislative, Executive and Judiciary:Check and balance 


Tuesday, April 18, 2017

Färger-halluu/bifa-colors: Colors in languages at once-Swedish, Afaan Oromoo and English

Färger-halluu/bifa-colors





Lakk.
Färger (Svenska)
Halluu(Afaan Oromoo)
Colors (English
1
Svart
Gurraacha
Black
2
Röd
Diimaa
Red
3
Vit
Adii
White
4
Gul
Keelloo/boora
Yellow
5
Brun
Daalacha/dhiillee
Brown
6
Blå
Cuquliisa
Blue
7
Lila
Muundoo
Purple
8
Orange
Arrowa
Orange
9
Rosa
Baayya/turcii
Pink
10
Grå
Bulee
Gray
11
Grön
Magariisa
Green

Thursday, March 16, 2017

Årstider-waqtiilee-seasons



Svenska- årstider
Afaan Oromoo- waqtiilee
English- seasons
1
Vår
Birraa
Spring
2
Sommar  
Arfaasaa
Summer 
3
Höst    
Bona
Autumn
4
Vinter
Ganna
Winter


NB: the Swedish seasons and the Oromo seasons are not the same. When it is winter in Sweden, it maybe Summer in Ethiopia (Oromia). This translation is put according to Swedish seasons order.

Hub.  Waqtileen biyya Siwiidiniifi Oromoo tokko moti. Yeroo Siwiidin keessatti ganna ta’u, Oromiyaatti (Itoophiyatti) ganna ta’uu mala. Hiikaan kun tartiiba biyya Siwidiiniitiin jira.

OBS: de svenska årstiderna och Oromo 
årstiderna är inte samma sak. 
När det är vinter i Sverige, är det sommar
 i Etiopien (Oromia). Denna översättning 
sätts enligt svenska säsonger ordning.

Monday, March 13, 2017

Qubee Afaan Oromoo-The Oromo Alphabet


·      Just like the English Alphabet, we Oromoo have the same division of the Alphabet, such as capital letters (uppercase) and small letters (lowercase).  We say “Qubee gugurdaa” for capital letters and we say “Qubee Xixiqqa” for small letters.  Qubee Afaan Oromoo-Oromo Alphabet. Qubee gugurdaa-which means capital letters (uppercase). Qubee Xixiqqaa-which means small letters (lowercase).
·         Qubee Afaan Oromoo or the Oromo Alphabet has also some double letters of consonants than the English Alphabet. These especial double letters are Ch, Dh, Ny, Ph, and Sh. These double letters are called “Qubee dacha” in  Afaan Oromoo.
·         Qubee dubbifamaa- which means consonants: b c d f g h j k l m n p q r s t v w x y z
·         Qubee dubbachiiftuu-which means vowels: a e i o u  
·         In addition to the entire 26 letter English Alphabet, we Oromoo have five especial double letters such Ch which gives Cha sound, Dh which gives Dha sound, Ny, which gives nya sound, Ph, which gives Pha sound and Sh which gives Sha Sound. 
·         In Afaan Oromo or Oromo Alphabet, letters like V, P, and Z are borrowed letters.  These letters are called “Qubee ergisaa” in Afaan Oromoo.  


Here with video: